Można ich spotkać prawie w każdą niedzielę w miejscu, które jest bardzo rzadko odwiedzane. Działają na razie w tandemie. Przychodzą tu, by jak twierdzą, zadbać o to miejcse i utrzymać w możliwie najlepszym stanie to, co w nim zostało. Jakie to miejsce? Dlaczego to robią i kim są?
Miejsc zapomnianych i zaniedbanych oraz obiektów, które przypominają o dawnej historii i kulturze Grodziska Maz. jest w tym mieście sporo. Wiele reliktów przeszłości zniknęło już zupełnie. Niektóre całkiem niedawno. To miejsce jeszcze nie zniknęło. Kedyś stanowiło niezwykle ważny element historii i kultury Grodziska. Było znacznie większe, dostojniejsze. Lokalna społeczność, która stanowiła zdecydowaną większość mieszkańców miasta, dbała o nie, bo było dla niej miejscem kultu religijnego i narodowego. Dziś społeczności tej już nie ma, a cmentarz żydowski przy ul. Żydowskiej – cichy świadek dziejów Grodziska i zabytek kultury – powoli zanika.
Z historii cmentarza przy ul. Żydowskiej
Zachowany cmentarz żydowski w Grodzisku Maz. to tylko niewielka pozostałość po ogromnym cmentarzu, kóry został założony w XVIII w. i do czasu powstania nekropolii na Targówku w 1780 r., służył jako miejsce pochówku także dla warszawskich Żydów. Historyczną wartość cmentarza podkreślał znany przedwojenny historyk Majer Bałaban, pisząc w 1929 r.: "Chcąc zbadać historię warszawskiej gminy żydowskiej przed założeniem cmentarza na Pradze, musimy dokładnie przestudiować epitafia w Grodzisku lub Sochaczewie". Inskrypcje na żydowskich nagrobkach stanowią cenne źródło informacji genealogicznej i historycznej. Do XIX w. na macewach nie podawano jednak nazwisk, a jedynie imię zmarłej osoby i imię jej ojca. Na kobiecych nagrobkach zaś umieszczano zwyczajowo motyw złamanych świec.
Pierwotna wielkość cmentarza, być może niegdyś obwałowanego, nie jest znana, choć na podstawie pozostałych dokumentów można przypuszczać, że jego obszar otaczało drewniane ogrodzenie wzniesione w 1845 r. Wejście na cmentarz prowadziło od strony Błonia. Przy bramie istniał prawdopodobnie niewielki drewniany dom przedpogrzebowy. Autorem całego projektu był znany warszawski architekt Adolf Adam Loewe (1811 – 1885).
W połowie XIX w. w Grodzisku mieszkało 760 Żydów, czyli 86% wszystkich mieszkańców miasta. Pod koniec XIX stulecia miasto było bardzo silnym ośrodkiem chasydyzmu, głównie dzięki cadykowi Elimelechowi Szapiro (zm. 1892). Nie wiadomo, w którym miejscu cmentarza znajdował się grób cedyka Elimelecha, ale wiadomo, że tu został on pochowany. Ostatni znany pochówek na cmentarzu przy ul. Żydowskiej odbył się w 1941 r.
Podczas II wojny światowej naziści zniszczyli cmentarz. Nagrobki na rozkaz Niemców zostały wykorzystane do prac budowlanych na terenie miasta. Właśnie taki powojenny skład macew znaleziono w 2002 r. na terenie jednej z posesji przy ul. 3 Maja w Grodzisku Maz., które w wykorzystano w czasie wojny do utwardzenia podwórka kamienicy, zajętej wtedy przez żołnierzy Wehrmachtu. Z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Zabytkami z Grodziska Maz., płyty nagrobne wydobyto i przewieziono na cmentarz. Leżą obecnie po prawej stronie przy wejściu.
Dewastacja cmentarza nie skończyła się po wojnie. Przyzwalały na nią władze PRL. Dziś około 75% dawnego terenu nekropolii zajmują firmy, między innymi skład złomu, a na cementarzu o powierzchni 0,6 ha znajduje się około 70 macew, z czego większość jest potłuczona i poprzewracana. Całkowitemu zniszczeniu ostatecznie zapobieżono, grodząc cmentarz solidnym parkanem.
Takich zaniedbanych i zopamnianych fargmentów cmentarzy żydowskich jest na terenie województwa mazowieckiego bardzo wiele. Na Mazowszu południowo-zachodnim do większych i najlepiej utrzymanych należą cmentarze w Żyrardowie, Pruszkowie, Mszczonowie i Górze Kalwarii.
Dlaczego oni to robią?
Władze miasta i społeczność grodziska nie ineteresują się szczególnie kulturową i historyczną wartością żydowskiego cmentarza. Bywa on obiektem zainteresowania nielicznych miłośników zabytków starego Grodziska. Choć ostatnio okazało się, że nie tylko ich. Cmentarzem zaczęli interesować się dwaj młodzi ludzie.
Od kilku miesięcy niemal w każdą niedzielę na cmentarzu pracuje dwóch młodych mężczyzn. Przez kilka godzin, od ok. 9:00 do 14:00 porządkują oni cmentarz. Oczyszczają teren przy murze z folii, azbestu, szkła, często wykopując wystające fragmenty śmieci. Zastaliśmy ich przy pracy: Obiektyw:Czy oprócz was, ktoś dba jeszcze o ten cmentarz?
- Wydaje nam się, że ktoś jest, ale na razie się nie ujawnił.
O: Czy zanjomi, którzy wiedzą, co robicie, chcą wam pomóc?
- Popierają to, co robimy, choć przeważnie nie mają czasu, by nam pomóc.
O: Czy spotkaliście się kiedykolwiek z niechęcią, jakimiś animozjami...?
- Tylko przechodnie czasem dziwnie reagują. Przyglądają się podejrzliwie, co my tu robimy. Policja też często tędy przejeżdża, więc wie, co się tu dzieje. My zresztą wchodzimy tu legalnie. Mamy zgodę Zakładu Gospodarki Komunalnej. Dostaliśmy klucze.
O:Dlaczego to robicie?
- Ja z potrzeby serca - mówi ciemniejszy, uderzając się w pierś. - A ja chcę pomóc, bo to miejsce tak nie powinno wyglądać. Inetersuję się kulturą żydowską. Uczę się języka jidysz, a kolega hebrajskiego. - mówi blondyn. - Chcemy przywrócić do właściwego stanu mur i bramę. Potem może spróbujemy oczyścić macewy. Wiemy, że nad bramą była tablica pamiątkowa, mosiężna chyba, ale pewnie jest u sąsiada (przy cmentarzu żydowskim znajduje się firma JARO – skupująca złom, firma działa na terenie, który niegdyś stanowił część cmentarza - przyp. red.). - Mamy podejrzenie, że po drugiej stronie muru, między murem a blaszanym płotem, są wrzucone macewy. Potem chcemy zająć się cmentarzem niemieckim przy ul. Żytniej. Może uda nam się nawiązać współpracę z jakimiś organizacjami pozarządowymi.
Nie chcieli podać nazwisk. Nie o rozgłos im chodzi. Nie chodzi im nawet tylko o ten cmentarz, choć od niego zaczęli. W dewastacji miejsc pochówku, jak mówili, widzą ogólny problem – braku szacunku dla miejsc spoczynku zmarłych i miejsc świętych.
Patetyczne? Raczej nie, choć młodzież dziś rzadko przywiązuje wagę do niszczejących reliktów przeszłości, zabytków, miejsc pamięci. Zaniedbanie cmentarzy żydowskich jest też częściwowo wynikiem utrwalonego w polskim społeczeństwie stereotypu myślenia o religii i kulturze żydowskiej, jako nieprzyjaznej wobec religii i kultury chrześcijańskiej. Historia dowodzi, że wzajemne relacje współistniejących niegdyś kultur i religii, nie zawsze były dobre.
Niemniej bez względu na kulturę i wyznanie należy uszanować takie miejsca i zadbać o nie. Akurat Polacy, którzy bardzo zabiegają o poszanowanie licznych mogił i grobów swoich przodków na obczyźnie i uczczenie ich pamięci, powinni okazać szczególne zainteresowanie miejscom spoczynku na swojej ziemi innych nacji.
Każdy, kto chce pomóc chłopcom, może to zrobić poprzez kontakt z Zakładem Gospodarki Komunalnej w Grodzisku Maz. lub po prostu przyjść w niedzielę przed południem na cmentarz przy ul. Żydowskiej.
Informacje o historii cmentarza żydowskiego opracowane na podstawie stron: www.kirkuty.xip.pl i www.izrael.badacz.org
Jako autor opracowania o cmentarzu żydowskim w Grodzisku ze strony http://www.kirkuty.xip.pl/grodzisk.html sugeruję p. Elżbiecie Tryburcy:
1/ albo tworzenie w całości własnego artykułu, bez kopiowania całych zdań z obcych opracowań,
2/ albo podawanie wypowiedzi innych osób na zasadzie cytatu.
Poniższe zdania (stanowiące de facto ok. 50% tekstu "Z historii cmentarza przy ul.. Żydowskiej) zostały w całości skopiowane z naszej strony:
i do czasu powstania nekropolii na Targówku w 1780 r., służył jako miejsce pochówku także dla warszawskich Żydów. Historyczną wartość cmentarza podkreślał znany przedwojenny historyk Majer Bałaban, pisząc w 1929 r.: "Chcąc zbadać historię warszawskiej gminy żydowskiej przed założeniem cmentarza na Pradze, musimy dokładnie przestudiować epitafia w Grodzisku lub Sochaczewie". Inskrypcje na żydowskich nagrobkach stanowią cenne źródło informacji genealogicznej i historycznej.
Podczas II wojny światowej naziści zniszczyli cmentarz. Nagrobki na rozkaz Niemców zostały wykorzystane do prac budowlanych na terenie miasta.
wykorzystano w czasie wojny do utwardzenia podwórka kamienicy, zajętej wtedy przez żołnierzy Wehrmachtu. Z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Zabytkami z Grodziska Maz., płyty nagrobne wydobyto i przewieziono na cmentarz
z czego większość jest potłuczona i poprzewracana. Całkowitemu zniszczeniu ostatecznie zapobieżono, grodząc cmentarz solidnym parkanem (to ostatnie zdanie zostało ostatnio u nas zmienione).
Niezależnie od tego jestem wdzięczny, że Autorka zajęła się sprawą. Osoby porządkujące cmentarz prosiłbym o kontakt z naszą redakcją (adres E-mailowy na stronie www.kirkuty.xip.pl)
Polecam dwa filmiki na youtube z naszego miasta o transporcie macew z posesji przy ul. 3 Maja.
W czasie II wojny światowej Niemcy układali chodniki z macew aby mogli wygodnie chodzić po wszech obecnym błocie.Filmiki są autorstwa kaurismaki.pl
Pozdrawiam młodych ludzi !
Jeszcze kilka lat temu widziano starą piękną, ręcznie kutą bramę z tego cmentarza właśnie na tym złomowisku. Może odpytać firmę Jaro co się stało z tym przedmiotem? Poszedł na przetopienie?
Faktycznie szkoda, że miasto się tym nie zajmuję. Coć z drugiej strony, bądźmy relaistami nie tylko z jednego punktu widzenia. Bywa i tak, że miasto się zakręci wokół tematu i na tym poprzestanie, ale i ludzie "zwyczjani" będą mieć ograniczony dostęp. Chiałam pogratulowac tym młodym ludziom. Są świadectwem na to, że wystarczy tylko chcieć...
Powiem za Stefanem: chylę czoła. Wstyd i sromota dla władz z urzędu miejskiego! To skandal, nic dodać nic ująć! Może znajdzie sie ktoś kto pomoże tym wspaniałym chłopakom? Myślę, że potrzebne im są jakieś narzędzia, środki do konserwacji macew.... W końcu robią to za nas wszystkich.... Może Obiektyw obejmie patronat nad tą działalnością i pogoni nieco magistrat, ja ze swej strony przesłałem linka do tego tekstu do Gminy Żydowskiej w Warszawie. Pozdrawiam tych młodych zapaleńców! Dajecie przykład wszystkim, szczególnie tym, którzy sobie wycierają gęby patetycznymi sloganami o przeszłości i kulturze. Wstyd panowie radni, wstyd panie burmistrzu, zwyczajny wstyd
kiedyś mówil mi śp.Cabanowski że miasto zwróciło sie do przedstawicieli Gminy Zydowskiej w sprawie cmentarza...ale było zerowe zainteresowanie ze strony prawowitych właścicieli tego miejsca....
Tu nie chodzi o zainteresowanie właścicieli, bo cmentarz leży na terenie miasta, które przypomnijmy podzieliło sobie jego lwią część na działalność firm i wtedy nikt nie zastanawiał się kto jest właścicielem. Dzielono cudze. A teraz jak został ten fragment, to Miasto już nie chce potraktować go jako swojej własności?? Jako zabytku swojej historii?? Mimo braku zainteresowania gminy żydowskiej Miasto powinno dbać o takie miejsca. Choć trochę... Ale to się nie opłaca, niemedialne i co komu po tym? Tak się NIESTETY kalkuluje w Mieście...
Przecież ten cmentarz był swego czasu pod opieką wlodarzy miasta. Co się stało, że dwóch mlodych ludzi robi robotę ktora należy przecież do miasta? Czy zapomniano, że to jest obowiązek naszych wladz.
Gdyby się o tym dowiedzieli z Izraela to napewno chłopcy mieli by przyzną nagrodę a osoby odpowiedzialne chyba kilka brzydki słów.
To wszystko jest naszą historią.
A jak zniszczą nasze cmentarze to czy będzie ktoś, kto zrobi porządek ( może właśnie dzieci Tych chlopców ). Trochę wstyd Panowie z Magistratu. Napewno chłopcy robią to z serca i za Was ...
Zapraszam wszystkich zainteresowanych pomoca lub odwiedzeniem cmentarza w Grodzisku w każdą Niedziele od godziny 9.00.
A może w twojej okolicy jest jakiś zaniedbany relikt przeszłości? Oddaj siebie innym i nie pozwól zapomniec o zabytkach.
Jest takie miejsce Cmentarz ewangielicki w Milanówku kompletna ruina w zasadzie jeden nagrobek jakiś krzyż nawet jak znajdziesz na planie miasta trudno znaleźć
Szukam też wszelkich danych o tym miejscu Jak ktoś coś ma to poproszę na mailla
Czytaj codziennie Gazetę grodziską. Pismo Gazeta grodziska dostarcza najaktualniejszych informacji. Na stronie gazeta-grodziska.pl nic ciekawego nie znajdziecie:(
Kabaret Hrabi - Co jest śmieszne Data:05-02-2012 Nadarzyn
Nadarzyński Ośrodek Kultury zaprasza na nowy program Kabaretu Hrabi - "Co jest śmieszne"
Czy śmiejąc się znajdujemy czas na przemyślenie tego, z czego się śmiejemy? Czy byliśmy kiedyś w sytuacji, w której przed nami stał osobnik opowiadający żart, a my patrzyliśmy na niego w lęku, że żart nas nie rozbawi i co w takiej sytuacji zrobić? Czy to, co śmieszy nas w życiu prywatnym, jest śmieszne również na scenie? A może śmieszy, ale zupełnie odwrotnie? Czy widząc po raz setny ten sam skecz, można nadal się śmiać? Czy śmieszą nas miny, tekst czy świadome aktorstwo? Wstęp: 40zł
Bilety w sprzedaży od 23 stycznia w godz. 12.00 - 18.00, w dniu programu od godz. 17.00.
Artystka zajmuje się wszelkimi formami przekazu plastycznego. Brała udział w wielu wystawach w Polsce oraz za granicą – m.in. w Niemczech, USA i Wielkiej Brytanii. W latach 2003-2007 była kuratorem promocyjnej Galerii Autorów, od 2007 – galerii K87 w Milanówku. W Stowarzyszeniu Fabryka Sztuki działa od 2001 roku, jest jej współzałożycielką, posiadającą numer członkowski 1. Była organizatorem i inicjatorem większości wystaw i akcji Stowarzyszenia. Pałacyk Kasyno ul. Lilpopa 18, wstęp wolny!
09-02-2012 Między Nadarzynem...
Między Nadarzynem a Damaszkiem... Data:09-02-2012 Nadarzyn
Rozpoczęcie:18:30
Spotkanie autorsk...
Spotkanie autorskie z Panią Alicją Szafrańską autorką książki "Grodzisk Mazowiecki w pamięci za Data:09-02-2012 Grodzisk Mazowiecki
Magia dla początkujących Data:10-02-2012 Milanówek
Społeczne Liceum Ogólnokształcące Nr 5 w Milanówku oraz Against Gravity
Zapraszają na "Spotkania Geograficzne i Akademię Dokumentu 2011/2012"
Akademia Dokumentu to program edukacyjny kierowany do młodzieży licealnej w całości oparty na filmach dokumentalnych. Magia dla początkujących, reż. Jesse McLean, USA 2010 Miejsce: Społeczne Liceum Ogólnokształcące Nr 5 w Milanówku, ul. Fiderkiewicza 41
Wernisaż wystawy Jarosława Tomasza Kłosa. Piosenki Ch. Aznavoura, G. Becauda, J. Brela, E. Piaf, A. Osieckiej oraz utwory A. Piazzolli po francusku śpiewa Ewa Kabsa.
Akompaniament: Michał Załęski Galeria Kasyno, ul. Lilpopa 18. Wstęp wolny!
Rozpoczęcie:17:00
Koncert walentynkowy
Koncert walentynkowy Data:12-02-2012 Grodzisk Mazowiecki
